Arşiv

Monthly Archives: Eylül 2011

Beş mahkumun yanarak ölmesi ile sonuçlanan cezaevi nakil aracı yangını dosyasındaki gizlilik kararının kalkmasının ardından olaya ilişkin detaylar da ortaya çıkıyor.

SEKİZ KRİTİK NOKTA

1. İLK ARIZA 150. KİLOMETREDE

2010 yılında trafiğe çıkan nakil aracı, henüz test sürüşünde olduğu 7/12/2009 tarihinde, henüz 150. kilometresindeyken ilk arızasını yaptı. Arızanın büyüklüğüne ilişkin detay yer almazken, aracın Adalet Bakanlığı tarafından “arızalı” bir şekilde teslim alınmış olduğu iddia ediliyor. Sonrasında da aracın arıza listesi kabarık. Yine dosyadaki bilgilere göre bir yıl içinde 12 defa yetkili servise giden aracın, kayış, fan, rotil, viraj çubuğu ve süspansiyon burcu dahil birçok parçası değiştirilmiş. Bu araçların sürekli seyir halinde olduğunu ve çok kısa süreler içinde uzun mesafeler katettiğini hatırlatmakta fayda var.

Aracın teknik detaylarına geldiğimizde ise, 18 mahkum kapasiteli ve üç hücreli bir araç. Her bir hücrenin arasında bulunan kapılarda üçer kilit bulunuyor. Bu kilitlerden biri sürgülü diğeri asma kilit ve ayrı bir anahtarlı üçüncü kilit.

2. 200 KİLOMETRE ARIZALI GİTTİ

Nakil aracı içerisinde iki şöfor, ikisi rütbeli toplam 12 asker ve beş de mahkum bulunuyordu. Metris cezaevine ait araç, buradan Ankara-Sincan’a ardından, Tarsus, Gaziantep, Adıyaman, Mardin ve son olarak da Van’a gelmişti. 11 Eylül sabahı Van’dan hareket eden araç, şöforün beyanına göre 22.30’da, askerlerin ifadesine göre ise 20.15’de Elazığ’da bir petrol istasyonuna ulaştı. Akaryakıt alım fişine göre de aracın istasyona varışı 20.10. Yakıt alındıktan sonra yola devam ediliyor ve Malatya’yı geçtikten kısa bir süre sonra araç teklemeye, motora taş çarpıyormuş gibi sesler çıkarmaya ve sendelemeye başlıyor. İfalere göre, şöforün üretici firmanın yetkili servisi araması ve sonrasında da bir tamir ustasına ulaşılması sonucu geçen telefon görüşmesinde, sorunun kaynağının debriyaj veya yakıtla ilgili olabileceği bilgisi alınıyor. Sonrasında yakıtın tamamının bitirilmeden sorunun yakıt kaynaklı olup olmadığının anlaşılamayacağı şeklinde yönlendirilen şöfor yola devam ediyor. Arızanın başladığı nokta ile yangının gerçekleştiği nokta arasında yaklaşık 200 kilometre bulunuyor ve araç arızalı şekilde bu yolu katediyor. Askerlerden birinin ifadesinde arıza şu şekilde tarif ediliyor: “Yakıt aldıktan hemen sonra aracın hızı rampalarda hemen düştü, aracın motorundan her zamankinden farklı sesler gelmeye başladı ve araç motoru teklemeye, araç sendelemeye başladı, Malatya ilinden hareket ettikten bir saat sonra arka otomatik kapı kendiliğinden açıldı.” Aracın kimi mesafelerde, durmaması için zigzaglar çizerek sürüldüğü de yine ifadelerde yer alan detaylar arasında.

3. OTOMATİK KAPI KENDİLİĞİNDEN AÇILIYOR

Arıza başladıktan bir saat kadar sonra askerlerin ifadesinde de yer aldığı üzere aracın arkasındaki otomatik kapının kendiliğinden açılması üzerine, araç içi irtibat telefonu ile durum şöfore haber veriliyor. Şöfor, elektrik aksamda sorun yaşandığını farkedip, askerlerden birinin tüfek kayışı ile kapıyı içeriden bağlamasını söylüyor. Kapıyı içeriden bağlayan askerler ve araç yola bu şekilde devam ediyor. Bundan da yaklaşık bir saat sonra aracın içine duman doluyor ve araçta yangın olduğu farkediliyor. Mahkumlar gibi arka bölmedeki askerler de dumandan etkileniyor ve otomatik kapı arıza nedeniyle kendiliğinden açılmasa belki de onları da kaybedebilirdik.

4. 2 RÜTBELİ ASKER VE 2 ŞÖFOR “ŞÜPHELİ”

Aracın içerisinde bulunan 10 askerin ifadesine başvurulmasına rağmen, ön tarafta, şöfor mahallinde bulunan iki rütbeli asker ve iki şöfor “şüpheli” olarak dinlendi. Buna rağmen şu ana kadar dosyayla ilgili herhangi bir tutukluluk kararı alınmadı.

5. GÖRÜNTÜLERİN BULUNDUĞU CD NEDEN TESLİM EDİLMEDİ?

Ölen mahkumların avukatlığını yapan Necdet Edemen’in talebi olmasına rağmen, aracın yanmasına ilişkin görüntülerin bulunduğu “CD” teslim edilmedi. Edemen, dosyadaki kısıtlama ve gizlilik kararı bütünüyle kaldırıldığı halde bu görüntülerin kendisine verilmesi için bir kez daha talepte bulunacak. CD’de, rütbeli askerlerden birinin kendi kamerası ile çektiği yangın anı görüntüleri bulunuyor.

6. ELLERİ KELEPÇELİ, “BİZİ DE KURTARIN” DEDİLER

Askerlerin ifadelerinde olayın trajik boyutu daha da açığa çıkıyor. Orta ve şöfor mahalline yakın üçüncü hücrede bulunan mahkumlar duman aracın içine dolarken, “Bizi de kurtarın” diye feryat ediyor ve aracın kapılarını, yan duvarlarını tekmeliyor.

7. BÜTÜN ANAHTARLAR BİR İPTE

Askerlerin bulunduğu bölme ile ikinci bölme arasında bir kapı ve en arka bölme ile de bir başka kapı bulunuyor. Her bir kapıda üçer kilit bulunuyor. Askerlerden bir diğerinin ifadesinde, mahkumları kurtarmak istedikleri ancak hem dumanın görüşü etkilemesi hem de bütün anahtarların tek bir ipte olması nedeniyle, doğru anahtarı bulmakta zorlandıkları, bir süre sonra da artık çok gecikildiği belirtilmiş.

8. İLK BELİRLEMEYE GÖRE AKARYAKIT KAYNAKLI DEĞİL

Akaryakıtın kaçak olup olmadığını anlamak için yapılan ulusal marker testi yapılan ilk yakıt örneklerinde, araçta kullanılan yakıtın kaçak olmadığı anlaşıldı. Ancak aracın Elazığ’dan önce benzin aldığı noktaların da tespit edilmesi ve buradaki akaryakıtların da incelenmesi gerekiyor.

İstanbul’dan Van’a giderken Kayseri’de yanan ve içerisinde beş mahkumun can verdiği cezaevi nakil aracı dosyasında önemli bir gelişme yaşandı.

Dosyaya konulan gizlilik kararı kaldırıldı ve karar ölen mahkumların avukatı Necdet Edemen’e intikal etti. Savcılığın dosyaya gizlilik kararı alması nedeniyle merhum müvekkillerine dair hiçbir bilgi alamayan fakat bugün gerçekleşen son dakika gelişmesini açıklayan Necdet Edemen daha umutlu konuştu:

“Bugün Pınarbaşı Asliye Ceza Mahkemesi tarafından telefonla arandım ve gizlilik kararına itirazımızın kabul edildiği, tutanaklar ve dosyayı alabileceğim söylendi. Bundan sonra ölen mahkum yakınları ile birlikte nasıl bir yol izleyeceğimize karar vereceğiz.”

JET YÖNETMELİK
Cezaevi nakil aracı yangınının yankıları sürüyor. Beş mahkumun yanarak yaşamını kaybettiği İstanbul-Van arasındaki nakilin dosyasına savcılığın gizlilik kararı koyma nedeni hala sürerken, bugün Resmî Gazete’de de kritik bir haber yayınlandı. Dördü tutuklu biri hükümlü tutuklu -yargıtay süreci devam eden- beş mahkumun neden video ya da tele konferansla duruşmaya çıkarılmadığı sorusu yankılarını sürdürürken, Resmi Gazete, 15 gündür onay bekleyen “Ceza mahkemelerinde ses ve görüntü bilişim sisteminin kullanılması” yönetmeliğinin onaylandığını açıkladı.

Buna göre artık soruşturma ve kovuşturma aşamasında Cumhuriyet Savcısı, hakim veya mahkemece dinlenilmesine gerek görülen kişilerin Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi kullanılarak dinlenilmesi, kayda alınması, saklanması ve bunun için teknik altyapının kurulmasına ilişkin usuller düzenlenecek.

Pazar sabah bu blog’da Van’dan İstanbul’a giderken yanan ve içerisinde bulunan beş mahkumun hayatını kaybettiği cezaevi nakil aracı yangınını yazdım. Haberturk.com’un manşetinde yazının yayımlanmasından sonra olayla ilgili basında bir hareketlenme oldu. Onlara birazdan değineceğim.
Yazının başlığı “Cezaevi aracı ihaleleri başlasın” idi. Tırnak içinde Adalet Bakanlığı’nın “jet” açıklamasına yer vermiş ve aslında araç ihalelerinin bu yıl içerisinde yapılmış olduğuna da değinmiştim.
Adalet Bakanlığı’nın olayla ilgili yegâne açıklaması olayın insan hakları boyutu ya da içeriğine dair değil, “ihale” kısmına ilişkindi. Hemen arkasından savcılık dosyaya gizlilik kararı koydurduğundan başka bir bilgilendirme yapılmadı.
Bekliyoruz…
Memlekette “tutuklu” sanıklıklardan yana bu kadar dertliyken, hatta neredeyse “tutuklu” tanıklık vakaları gerçekleşecekken ve biz bunları eleştirirken böyle bir olayda tek bir kişinin dahi bu aracın yanıp mahkumların ölmesiyle ilişkilendirilmemesi şaşırtıcı.
En azından ölen mahkumların avukatının bilgisi dahilinde böyle biri yok.
Sanığın henüz olmadığı bir dosyaya neden gizlilik kararı geldiğini merak ediyoruz.
Beklerken de, CHP Başkan Yardımcısı / İstanbul Milletvekili ve İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanvekili Sezgin Tanrıkulu, ölen mahkumlardan İsmet Evin’in kardeşi Zübeyir Evin’le ve bütün mahkumların avukatı Necdet Edemen’le görüştüm.
Görüşmelerden bazı notları da sizle paylaşayım:

Avukat Necdet Edemen:
Neden video konferans yapılmadı?

Kendisini akşamüstü aradım. Telefonu açtığında Kayseri Pınarbaşı’dan Van’a doğru, 900 kilometrelik yolu yarılamıştı. Pınarbaşı Cumhuriyet Savcılığı ile görüşmüştü. 
Bilirkişi ve yanan aracın üreticisinden yetkililer ile birlikte olay yerinde ve araçta incelemelerde bulunmuş. Aracın akaryakıt deposu, akaryakıtı ve motorundan numuneler alınmış.
Dosyaya getirilen gizlilik kararından duyduğu rahatsızlığı dile getiriyor: “Kimse sanık olarak gösterilmedi, olayı bizzat yaşayan aracın içindeki diğer insanlar dahil. Üretici firmanın yetkilileri ya da bir başkası.”
Basının olayı yanlış yönlendireceğinden endişe duyulduğu söylenmiş kendisine, gizlilik kararı bu nedenle alınmış. Şaşkınlığını sesinden anlamamak mümkün değil.
Aklının almadığı bir başka konu ise otopside karşılaştığı manzara;
Her biri 70-80-90 kilo insanları beş tane 20 kiloluk poşete koymuşlar. Yani kemikleri bile yanmış insanların. Ben avukatım ve cinayetten kazaya çok defa otopsiye girdim ama böyle bir şey görmedim, insanların dişleri erimiş, nasıl bir yanmaktır bu…”
Peki neden Van’dan İstanbul’a getiriliyorlar, davalarının burada görülmesi şart mı diyorum işin aslını bile bile?
Dosyaları İstanbul’da görülüyor. Ancak şöyle bir şey var, artık bazı davalarda video ya da tele-konferansla da duruşma yapılabiliyor. Yapılabildiğini basından da takip ediyoruz. Bu insanlar için neden bu uygulama hayata geçirilmedi biz de bunu soruyoruz.
Edemen sözlerine devam ediyor,
“Bu araçları yakından hiç gördünüz mü bilmem ama ‘mağara’ya benzer. Haberlerde sürekli dört kilitten bahsediliyor ancak bir acil çıkış kapısı yok. Bundan bahsedilmiyor. 20 kişilik araçta, bir tehlike anında basit bir yangın tüpünün yeterli olmayacağı kimsenin aklına gelmiyor. Araçta çekiç, balta gibi kilidi kırmak için hiçbir alet edevat yok. Olsa bile kilidi kır emri verilmiş mi verilmemiş mi, verilmemişse neden?”
Edemen’le konuşmalarımızın geri kalanını dosyanın seyrine göre paylaşmaya devam edeceğim.
*
Basit bir hesap:
Bu aracın içindekilerle birlikte devlete nakil maliyeti, benzin, harcırah vs düşündüğümüzde ve yolun1637 kilometre olduğunu da hesaba katınca yaklaşık 2000 lira kadar. Beş ay önce İstanbul’dan duruşma için talep edilen mahkumların ve askerlerin uçakla Van’dan İstanbul’a getirilmelerinin maliyeti ise –iki ay önceden alınan biletlerin bile ne kadar ucuz olduğunu biliyorsunuz- yaklaşık1500-2000 lira arasında. Ancak uçakla nakil yapılabilmesi için, ücretin mahkum yakınları tarafından ödenmesi gerekiyor, avukat Necdet Edemen’in belirttiğine göre bu ailelerin bunu karşılayacak maddi durumları yok. Video konferans yapılsa zannediyorum maliyet internet bağlantısı, elektrik ve bir boş dvd ile sınırlı kalacak.
*
Zübeyir Evin (Ölen mahkum İsmet Evin’in kardeşi)
“Abim havasızlıktan mı öldü?”

Yüksekova’da bir telefon çalıyor. Telefonun bir ucunda ben, diğer ucunda taziyeleri kabul eden Zübeyir Evin. Adımı ve Habertürk’ten olduğumu söyleyince anlatmaya başlıyor…
“En son bayramda görüştük abimle. Zaten Ramazan’a 10 gün kala Van’da bir yol çevirmesinde gözaltına alınmış, sonra da İstanbul’a oradan da Van’a cezaevine. Biz uçakla gönderilmesini talep ettik ama bizden diğer mahkumların da uçakla gönderilmesi koşulunda bunu kabul edebilecekleri söylendi. Bizim durumumuz mu var ki bütün mahkumları uçakla gönderelim? İstanbul’a duruşma için gideceğini biliyorduk, bu nedenle de her gün arıyorduk cezaevini, gönderilmediği bilgisi veriliyordu. Olay günü abimin adını televizyonda görüp yine aradık, hala cezaevinde olduğu söylendi. Birkaç saat sonra anladık ki, araçta ölenlerden biri de abim. Yola çıktığı halde neden bize ‘hala cezaevinde’ dendi? Şimdi evde ne televizyon kaldı ne bilgisayar, olay günü eşi sinir krizi geçirip hepsini paramparça etti. Allah kimseye böyle acı vermesin. Ama ben anlamıyorum, neden sadece mahkumlar ölüyor. Yoksa onlar havasızlıktan öldüler de bize mi söylenmiyor…”
*
Yeni sorular

1. Adalet Bakanlığı, böylesi uzun bir nakil işleminde, gerek mahkumları gerekse onları korumakla yükümlü asker ve Bakanlık görevlilerini, yanlarına bir sağlık personeli koymayarak içine attığı riskin farkında mı? Bu insanlardan herhangi biri bu “uzun” yolda herhangi bir sebeple rahatsızlansa müdahaleyi kim yapacak?
2. Akaryakıt numuneleri incelenmeye alındı mı, detaylı rapor ne zaman çıkacak?
3. Ölenlerin, tam olarak neden öldüklerini, havasızlık, duman zehirlenmesi vs ortaya çıkaracak olan otopsi raporu da savcılığın gizlilik kararı nedeniyle kimseyle paylaşılmayacak ve basın bilgilendirilmeyecek mi?
4. Olay yeri inceleme ekibi ile üretici firmanın araçtan aldığı numuneler hangi aşamalardan geçecek, bilirkişi raporu ne zaman çıkacak?
5. Bu beş insanın ardından “Allah rahmet eylesin” deyip geçecek miyiz?

Hala yanıt bekleyen diğer sorulara gelirsek:
Alev alan bir araca müdahale etmek yerine “şok”a giren güvenlik sorumluları, memlekette savaş çıksa ya da araca bir saldırı olsa nasıl bir tepki verecekler? Nasıl bir eğitimsizlik, nasıl bir tecrübesizliktir ki bu? Buna rağmen, bu hazırlıksız insanlar bin altı yüz küsur kilometrelik yolda mahkumlara nasıl refakat edebiliyor?
-Aracın içinde güvenliği sağlamakla sorumlu askerler, mahkumların kaçma ihtimalini düşünerek risk almamak için mi tahliyeyi gerçekleştiremedi?
-Cezaevi aracının güvenlik kameralarının deşifresi yapılabilecek durumda mı?
– Van-İstanbul arası 1637 kilometre. Türkiye il sınırlarının neredeyse en uzak iki noktası neredeyse. Böyle uzun bir yolculuk için böyle eski ve bakımsız bir aracın risk teşkil ettiği akla gelmedi mi? Bu bir ihmal değil midir?
-Yanan araba 2010 model ve dizel… Dizel kolay yanan bir yakıt değil. Konuyla ilgili detaylı rapor ne zaman kamuoyuna sunulacak?
*
Gelelim işin medya kısmına;
-Bugün Taraf gazetesinden Markar Esayan, köşeyazısında bu sorulara bir atıfta bulunarak konunun takipçisi olduğunu belirtti.
http://mesayan.wordpress.com/2011/09/20/menderes-ve-yananlar/
Ahmet Hakan da Hürriyet’teki yazısında bir bölüm ayırdı konuya:
http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/18765008.asp?yazarid=131
-Habertürk gazetesinden Umur Talu ve Ece Temelkuran da konuya yazılarında yer verdi:
http://www.haberturk.com/yazarlar/ece-temelkuran/670859-insanin-tarafinda
-Konuyla ilgili CHP‘nin ana sayfasında da Sezgin Tanrıkulu’nun hazırladığı bir kınama yayınlandı
http://www.chp.org.tr/?manset=tanrikulu-5-insanin-diri-diri-yanarak-oldugu-bir-olayda-sorusturmayi-yuruten-savcinin-gizlilik-karari-vermesini-kinadi

12 Ağustos 2011’de yine burada bir yazım yer almıştı. Cezaevlerinde son 10 yılda sağlık kontrollerinin düzenli yapılmaması ve teşhis sonrası tedavilerdeki ihmallerden ötürü yaşamını kaybeden 913 insana dairdi o yazı. Sayı “en azından” 918 oldu şimdi.

Hem de ihmallerin en büyüğü yüzünden, kaza deyip geçemeyeceğimiz bir hadise yüzünden.
Olayın nasıl gerçekleştiğini gazetelerden, televizyonlardan hepiniz gördünüz, okudunuz. Van’dan İstanbul’a nakil sırasında cezaevi aracı “teknik” bir arıza sonucu alev alıyor ve içerisinde bulunan beş mahkum yanarak hayatını kaybediyor.

O ateş kalbe düşüyor, o araç kalbimizin tam ortasında cayır cayır yanıyor.

Ve kimse bir şey yapamıyor, “şok” yüzünden.

Peki.

*

İnsanın aklına önce şu sorular geliyor:

-Cezaevlerinde kaç tutuklu-hükümlü var?

-124 bin 74.

-Peki tutuklu sayısı kaç?

-54 bin 796.

-Onları nakil eden araç sayısı kaç?

-607.

*

Feci olayın gerçekleşmesi üzerine Adalet Bakanlığı “müjde”yi patlatıyor:

“2011 yılında ise 100 adet hükümlü ve tutuklu ring aracı alım ihalesi Devlet Malzeme Ofisi tarafından yapılmış olup, bu araçlar 2011 yılı sonuna kadar Genel Müdürlüğümüze teslim edilecektir. Son dört yılda, 2011 yılında alınacaklarla birlikte 256 adet hükümlü ve tutuklu nakil aracı alınmış olacaktır.”

Bu yüreklere su serpen açıklama kimseye, hiçbir şey ifade etmiyor ya da etmemesi gerekiyor. Çünküolay gerçekleşirken orada ne bir damla su var ne de yanarak ölen insanların çığlıklarını dindirecek bir bilgi…

Tabi ben bekliyorum bu olay sebep gösterilerek şimdi bir güvenli, janti cezaevi aracı ihalesi açılır,adını hiç bilmediğimiz çok zengin biri bu ihaleyi alır, cebini doldurur falan filan…

E mahkum sayısı bu kadar çok olunca ve her yıl böyle çoğalınca alın size kurumayacak bir çeşme…
Bakalım artık, altına ağzını ilk kim dayarsa.

*

Meseleye bir de insanlık dışı, değil hayvan ya da bitki, bir masa ya da bir soba duyarlılığında bile bakamayanlar var bir de. Ölenlerin arkasından yazdılar orda burda…

“Onlar zaten masum insanların canını yakmıştı, iyi oldu” diyen insanların sesini duydum,twitter’da ve haber altlarındaki yorumlarında gerçek yüzlerini gördüm. Bunu yazan zavallı vicdansızlarla aynı dünyayı paylaşmaktan utanıyorum.

*

Adalet Bakanlığı’ndan yanıtını beklediğimiz diğer sorular:

Alev alan bir araca müdahale etmek yerine “şok”a giren güvenlik sorumluları, memlekette savaş çıksa ya da araca bir saldırı olsa nasıl bir tepki verecekler? Nasıl bir eğitimsizlik, nasıl bir tecrübesizliktir ki bu? Buna rağmen, bu hazırlıksız insanlar bin altı yüz küsur kilometrelik yolda mahkumlara nasıl refakat edebiliyor?

-Aracın içinde güvenliği sağlamakla sorumlu askerler, mahkumların kaçma ihtimalini düşünerek risk almamak için mi tahliyeyi gerçekleştiremedi?

-Cezaevi aracının güvenlik kameralarının deşifresi yapılabilecek durumda mı?

– Van-İstanbul arası 1637 kilometre. Türkiye il sınırlarının neredeyse en uzak iki noktası neredeyse. Böyle uzun bir yolculuk için böyle eski ve bakımsız bir aracın risk teşkil ettiği akla gelmedi mi? Bu bir ihmal değil midir?

-Bu mahkumlar neden uçak yerine bu araçla nakil edilmek istendi?

-Bu araçların bakımları ne sıklıkta yapılıyor, yaşı geçmiş araçlar da hala kullanımda mı?

-Yanan araba 2010 model ve dizel… Dizel kolay yanan bir yakıt değil. Konuyla ilgili detaylı rapor ne zaman kamuoyuna sunulacak?

*

Mahkum dediğimiz “insandır.” Benim bildiğim, dünyada beş insanın daha yaşama şansı elinden gitti. Kendilerini savunamadan ve gerçekte ne olduğu aslında hiçbir zaman bilinemeden, beş insanımızı kaybettik. Suçlarının ne olduğu inanın umurumda değil. Hiç kimse böyle bir ölümü hak etmiyor. Son sözüm en büyük endişenin, ekranda donmuş kalmış alt yazısı gibi, zihnime çakıldı, gitmiyor.

 

Cezaevinde, parmaklıkların arkasında tuttuğu insanını bile koruyamayan bir devlet, bu olayın hesabını kime ve nasıl verecek…

* * *

Not: Olayda hayatını kaybedenlerden Akif Kabalı’nın amcası Fethullah Kabalı, Adalet Bakanlığı’ndan şikayetçi olduğunu söylüyor…